Phương pháp thở bằng bụng  để tăng cường sức khỏe

Phương pháp thở bằng bụng theo nguyên tắc: thở sâu, đều, chậm rãi, êm dịu có tác dụng phục hồi sức khỏe rất kỳ diệu. Cách thở này không những cung cấp đủ dưỡng khí mà còn giúp điều hòa các rối loạn tạng phủ. Điển hình là phương pháp tập thở của BS. Nguyễn Khắc Viện.

Phương pháp thở bằng bụng theo nguyên tắc: thở sâu, đều, chậm rãi, êm dịu có tác dụng phục hồi sức khỏe rất kỳ diệu. Cách thở này không những cung cấp đủ dưỡng khí mà còn giúp điều hòa các rối loạn tạng phủ. Điển hình là phương pháp tập thở của BS. Nguyễn Khắc Viện.

Phương pháp hít thở của BS. Nguyễn Khắc Viện

BS. Nguyễn Khắc Viện (1913-1997), học Đại học Y khoa Hà Nội rồi sang Pháp học, tốt nghiệp bác sĩ Nhi khoa năm 1941. Năm 1942, ông bị lao phổi nặng, điều trị ở Bệnh viện Saint Hilaire du Touvet, Grenoble, Pháp. Thời đó, bệnh lao chưa có thuốc chữa như bây giờ. Từ năm 1943 - 1948, ông phải chịu 7 lần phẫu thuật, cắt bỏ 8 cái xương sườn, cắt bỏ toàn bộ lá phổi bên phải và một phần ba lá phổi bên trái. Các bác sĩ Pháp nói ông chỉ có thể sống chừng 2 năm nữa thôi. Nhưng ông đã tìm ra phương pháp thở để chữa bệnh cho mình, kết quả là ông đã sống đến 85 tuổi, nghĩa là sống thêm được 50 năm nữa, hoạt động tích cực, năng nổ trong nhiều lĩnh vực: bác sĩ, nhà văn, nhà báo, nhà hoạt động xã hội rất nhiệt tâm. Ông “tiết lộ” nhờ tập thở mà ông không bị stress, không bị mệt. Phương pháp thở của BS. Nguyễn Khắc Viện không phải hoàn toàn mới mà chỉ là một sự tổng hợp của khí công, thiền, yoga, dưỡng sinh… được nhìn bằng sinh lý học hô hấp hiện đại của một người thầy thuốc.

 

Tư thế ngồi kiết già.

 

Bài vè 12 câu dạy thở của ông như sau:

Thót bụng thở ra
Phình bụng thở vào
Hai vai bất động
Chân tay thả lỏng
Êm chậm sâu đều
Tập trung theo dõi
Luồng ra luồng vào
Bình thường qua mũi
Khi gấp qua mồm
Đứng ngồi hay nằm
Ở đâu cũng được
Lúc nào cũng được!

Thở khi đi bộ

Phương pháp này kết hợp giữa tập thở với đi bộ, thích hợp cho người cao tuổi, vừa đơn giản vừa phù hợp với điều kiện sinh hoạt. Đi nhanh hay chậm, ngắn hay dài tùy khả năng sức khỏe mỗi người. Trong khi đi, kết hợp với thở bụng êm dịu và sâu theo công thức: 4 bước hít vào, nhớ phình bụng ra, 2 bước ngừng thở, rồi tiếp theo 8 bước thở ra, thót bụng lại. Việc tập luyện sẽ phát huy tác dụng tốt hơn khi đi bộ ở nơi thoáng khí, trong lành, tinh thần thư thái, thoải mái.

Thở 4 thì bằng nhau

Thì 1: hít vào từ từ và nhẹ nhàng bằng mũi, hít sâu, êm dịu kéo dài đến mức có thể chịu được, đồng thời phình bụng ra. Thì 2: nín thở giữ hơi, thời gian bằng khi hít vào. Thì 3: thở ra từ từ, êm nhẹ và kéo dài, đồng thời bụng thót vào hết cỡ, thời gian bằng thì 1. Thì 4: nín thở, thời gian bằng thì 1. Lúc mới tập, người tập có thể đếm 1,2,3,4,5 ở mỗi thì. Sau tăng thời gian lên bằng cách đếm đến 7, 8, 9, 10.

Cái khó của phương pháp này là phải hít vào đến mức tối đa, lại nín thở kéo dài, sau đó mới thở ra từ từ, ít người tập có đủ sức nín thở lâu như thế mà cơ bắp vẫn thả lỏng, nét mặt bình thản thoải mái. Bạn cần tập từ từ, nâng dần thời gian mỗi thì thở lên đến mức tối đa.

Hít vào phình bụng, thở ra hóp bụng.

Thở theo Yoga

Người tập có thể tập thở trong tư thế nằm, đứng, ngồi trên ghế, nhưng tốt nhất là ngồi tư thế hoa sen (lòng bàn chân phải ngửa lên đùi trái và ngược lại) hay còn gọi là tư thế kiết già; tư thế kiểu nửa hoa sen (lòng bàn chân phải ngửa trên bụng chân trái), hay còn gọi là tư thế bán già.

Phương pháp thở Yoga 

là nhẹ nhàng, chậm rãi, đều đặn theo 3 thì: hít vào, giữ hơi, thở ra; hoặc 4 thì: hít vào, giữ hơi, thở ra, nín thở. Tâm trí chỉ hoàn toàn chú trọng vào hoạt động hô hấp và lộ trình của hơi thở. Nếu thở 4 thì, nhịp độ phân bổ lý tưởng là 1-4-2-4, nghĩa là thời gian hít vào 1, thời gian giữ hơi 4, thời gian thở ra 2 và thời gian nín thở 4. Khi mới bắt đầu tập sẽ rất khó thực hiện, sau một thời gian, bạn mới thở được như thế. Phương châm của Yoga là thoải mái, phù hợp với mỗi cá nhân, tránh khiên cưỡng, nóng vội. Vì vậy, bước đầu tập thở 4 thì hoặc 3 thì, mỗi người hãy tự tìm cho mình một nhịp độ thích hợp với sức khỏe của mình. Không cố gắng quá sức, đồng thời cũng không quá dễ dãi tùy tiện. Bạn có thể tập theo nhịp độ 1-2-2-2… rồi nâng dần cho tới nhịp độ lý tưởng. Lưu ý khi hít vào và thở ra đều qua mũi nhưng không để cho cánh mũi phập phồng. Thở bằng bụng: hít vào thì phình bụng, thở ra thì thót bụng và co hậu môn lên, thở thật nhẹ nhàng và chậm rãi. Nên chú ý dẫn dắt hơi thở theo một lộ trình, chẳng hạn bạn có thể tưởng tượng hơi thở vào qua mũi, ngược lên đỉnh đầu, ra sau gáy, dọc theo xương sống…Tâm trí chỉ hoàn toàn chú trọng vào hoạt động hô hấp và lộ trình của hơi thở.

BS. Đinh Lan Anh

TIN LIÊN QUAN

Lưu thông khí huyết, làm chậm lão hóa

Khí công lưu thông khí huyết, làm chậm lão hóa

Hồi xuân công, cố tinh công, tráng lưng kiện thận công là những phương pháp luyện khí công của môn phái Hoa Sơn (Trung Quốc) có lịch sử tồn tại vài nghìn năm.

Thông qua việc tập luyện, các công pháp khí công có thể khiến “Tinh, Khí, Thần” hoà thành một thể, âm dương điều hoà, khí huyết lưu thông, nguyên khí sung mãn, làm chậm quá trình lão hoá, giúp con người sống lâu, sống khoẻ, duy trì và kéo dài tuổi xuân...

Hồi xuân công

Công pháp này có tác dụng làm lưu thông kinh mạch, điều hòa khí huyết, nâng cao năng lực hoạt động của các tạng phủ, đặc biệt là 2 tạng can và thận - những tạng phủ có liên quan mật thiết đến hệ thống nội tiết trong cơ thể theo y học hiện đại.

Hồi xuân công giúp điều hoà âm dương, lưu thông khí huyết.

Tư thế Hồi xuân công: 

Thường chọn tư thế đứng thẳng người, hai bàn chân dang rộng bằng khoảng cách hai vai, hai tay buông thẳng theo thân người, hai vai hạ thấp, toàn thân thả lỏng. Mắt nhìn thẳng về phía trước, miệng khép, hàm thả lỏng, lưỡi cong lên chạm vào lợi hàm răng trên. Thở nhẹ nhàng và điều hòa, tâm trí lạc quan và tập trung vào việc tập luyện.

Động tác Hồi xuân công:  

Thở ra cho hết rồi nhẹ nhàng hít vào, đồng thời từ từ đưa thẳng hai tay ra phía trước cho tới khi ngang tầm vai, lòng bàn tay úp xuống. Khi bắt đầu thở ra thì khuỵu đầu gối xuống trong khi vẫn giữ thân người thẳng, đồng thời từ từ hạ hai tay xuống, buông lỏng tự nhiên theo thân người rồi lại tiếp tục đưa cánh tay về phía sau hết cỡ. Chú ý thả lỏng toàn thân và đầu gối khuỵu xuống chỉ bằng 1/3 khoảng cách tính từ khi đầu gối thẳng đến khi gập hẳn trong tư thế ngồi xổm. Khi khuỵu đầu gối xuống và đưa đầu gối trở về vị trí ban đầu, thân người phải nhịp nhàng trong động tác quả lắc lên xuống, bàn chân phải bám sát mặt đất ở tư thế đứng vững, vai để tự nhiên, không nhô hoặc so vai. Động tác khuỵu gối và đưa gối trở về vị trí ban đầu cần làm hết sức thong thả, nhịp nhàng với hơi thở, không vội vã hấp tấp. Sức nặng của thân người phải dồn vào gót chân để giữ cho lưng được thẳng khi đầu gối khuỵu xuống. Đầu lưỡi chạm vào lợi hàm trên sẽ kích thích tiết nhiều nước bọt, nên giữ nước miếng đầy miệng thì nuốt, không nhổ đi và đây là thứ dịch rất có lợi cho sức khỏe.

Thời gian đầu làm nhanh hay chậm là tùy thuộc vào hơi thở. Dần dần hơi thở dài ra thì động tác tiến hành chậm lại. Hết sức chú tâm theo dõi hơi thở và đếm mỗi lần khuỵu đầu gối. Chú ý cần thở bằng bụng, khi hít vào bụng phình ra và khi thở ra bụng thót lại. Đây là động tác có tác dụng bồi bổ chân khí. Sau khi tập chừng 3-4 tháng, kỹ năng thở bằng bụng đã thuần thục thì không cần theo dõi hơi thở nữa mà tâm trí cần tập trung vào đan điền. Người trưởng thành khi mới tập chỉ cần làm vài chục lần, mỗi tuần tăng thêm 5-7 lượt cho đến khi làm đủ 164 lần. Mỗi ngày nên tiến hành 2 lần vào buổi sáng khi mới thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ.

Cố tinh công

Cố tinh công có nhiều cách thức khác nhau, trong đó có một phương pháp rất phổ thông, dễ tập có tên gọi là thổ nạp cố tinh pháp. Công pháp này có tác dụng bổ thận cố tinh, tăng cường sinh lực giúp cho người tập có thể duy trì “sức xuân” và kéo dài tuổi thọ, phòng và chữa các chứng bệnh như hoạt tinh, mộng tinh, di tinh, phụ nữ bị âm lãnh...

Tư thế Cố tinh công :

 Chọn tư thế đứng tự nhiên, toàn thân thả lỏng thoải mái, tâm trí yên tĩnh thư thái, tập trung sự chú ý vào bài tập.

Động tác Cố tinh công : 

Hít vào nhẹ nhàng và từ từ bằng đường mũi, bụng phình ra cho đến khi cảm thấy đầy ở ổ bụng thì nín thở trong giây lát rồi từ từ thở ra cho thật hết. Tiếp tục tập lần thứ hai, dùng ý niệm dẫn khí nhập vào đan điền (đây là vị trí tương ứng với huyệt khí hải, nằm ở trên đường trục giữa cơ thể, dưới rốn 1,5 thốn đồng thân. Khi luyện tập, chỉ cần tưởng tượng đan điền là một vùng tròn to hay một quả cầu bé nằm ở giữa vùng bụng dưới. Theo y học cổ truyền, đan điền là “sinh khí chi hải” (biển của sinh khí) có vai trò rất quan trọng trong nhân thể). Tập liền từ 3-5 lần. Chú ý không nên nín thở quá lâu, tránh vội vàng nôn nóng trong khi tập luyện, khi có những biểu hiện bất thường thì cần điều chỉnh lại số lần và cách thức tập luyện.

Tráng lưng kiện thận công

Đây là phương pháp tập luyện kết hợp những tinh hoa của một số công pháp cổ với những kinh nghiệm đúc rút từ thực tiễn hiện đại, có công dụng bổ thận, tăng cường sinh lực, phòng chống tích cực các bệnh lý do thận hư, đặc biệt là chứng “yêu thống” (đau lưng).

Tư thế Tráng lưng kiện thận công: 

Sáng sớm, khi thức giấc, cởi bỏ bớt và nới rộng quần áo, ngồi xếp bằng, hai bàn tay đặt trên đùi, các ngón tay xoè ra, hai chân song song mở rộng bằng vai, miệng khép tự nhiên, lưỡi chạm hàm ếch, mắt nhắm hờ, tư tưởng tập trung vào huyệt bách hội (là điểm giao nhau giữa đường trục giữa cơ thể và đường nối đỉnh hai vành tai) và hội âm (nằm ở phía trước hậu môn), toàn thân thả lỏng, tâm trí yên tĩnh thư thái.

Thực hành động tác Tráng lưng kiện thận công : 

Trước hết, tay trái đặt lên huyệt thần khuyết (chính giữa rốn), tay phải đặt trên huyệt mệnh môn (nằm ở chính giữa cột sống, ngay dưới mỏm gai đốt sống thắt lưng 3). Chân phải đặt bên mũi chân trái, hai chân so le, mũi chân phải hướng ra ngoài và đối lập với mũi chân trái. Tay trái từ trong hướng ra ngoài và xoay sang trái, đồng thời xoay tay phải, sau đó đổi tay từ ngoài vào trong. Cùng lúc đó, đồng thời xoay chân phải, khi hai tay sát nhau thì hai chân cũng sát nhau. Tiếp đó, dùng tay phải xoa vùng bụng trên rốn theo chiều kim đồng hồ rồi xát xuống giữa xương mu, sau đó đổi sang làm bằng tay trái. Dùng hai lòng bàn tay, một đặt trên rốn và một đặt trên huyệt mệnh môn rồi xoay một vòng, dùng ý thả lỏng toàn thân từ đầu đến chân.

Xát hai bàn tay vào nhau cho nóng lên rồi đặt hai tay lên hai bên má, ngón út ở cạnh sống mũi rồi xoa từ dưới lên trên đến huyệt ấn đường (điểm giữa đường nối bờ trong hai lông mày), làm 3 lần như vậy. Hai ngón tay giữa đặt ở sơn căn, xoa nhẹ tới ấn đường, qua thái dương rồi trở về sơn căn. Tiếp đó, xát hai bên sống mũi rồi dùng ngón tay giữa xoa từ nhân trung (điểm nối 1/3 trên và 2/3 dưới của rãnh nhân trung) đến hai bên cạnh khoé miệng, làm 3 lần như vậy. Mỗi lần tập từ 10 - 20 phút, mỗi ngày 2 lần.

Tập thở - phương pháp phòng ngừa bệnh hô hấp

 Rất nhiều cách tập thở từ thư giãn cơ hô hấp, thở mím môi, thở ngực, thở bụng (thở cơ hoành) cho đến thở phối hợp vận động tay, thở phối hợp vận động chân, tập thở với dụng cụ, tập thở phối hợp bước đi và kỹ thuật thông sự tắc nghẽn.

Thư giãn cơ hô hấp

Tư thế Thư giãn cơ hô hấp: 

nằm ngửa hoặc ngồi.

Bắt đầu: đầu và lưng thẳng, hai chân chạm đất, không dựa lưng vào ghế. Hai bàn tay đặt lên đầu vai 2 bên. Xoay tròn cánh tay và khuỷu tay từ trước ra sau. Sau đó xoay ngược lại. Bài tập này làm từ 10 - 20 cái/lần tập, 2 - 3 lần/đợt tập, 2 - 3 đợt tập/ngày.

Thở mím môi

Tư thế Thở mím môi: 

nằm ngửa hoặc ngồi.

Bắt đầu: vào bằng mũi chậm, sau đó thổi ra bằng miệng giống như huýt sáo. Bài tập này làm từ 10 - 20 cái/lần tập, 2 - 3 lần/đợt tập, 2 - 3 đợt/ngày.

Thở ngực

Tư thế Thở ngực:

nằm ngửa hoặc ngồi, 1 tay để trên ngực.

Bắt đầu: vào bằng mũi chậm, phình ngực lên, sau đó thổi ra bằng miệng giống như huýt sáo, xẹp ngực xuống. Bài tập này làm từ 10 -20 cái/lần tập, 2 - 3 lần/đợt tập, 2 - 3 đợt/ngày.

Thở bụng (thở cơ hoành)

Tư thế Thở bụng (thở cơ hoành):

 nằm ngửa hoặc ngồi, 1 tay để trên ngực.

Bắt đầu: vào bằng mũi chậm, phình bụng lên, sau đó thổi ra bằng miệng giống như huýt sáo, xẹp bụng xuống. Bài tập này làm từ 10 - 20 cái/lần tập, 2 - 3 lần/đợt tập, 2 - 3 đợt/ngày.

Tư thế nằm:

Tư thế ngồi:

Thở kết hợp vận động tay

Tư thế Thở kết hợp vận động tay: 

nằm ngửa, hoặc ngồi, hoặc nằm nghiêng chêm thêm gối dưới bụng để tăng sự giãn nở vùng phổi phải

Bắt đầu: bệnh nhân hít vào bằng mũi chậm, nâng tay lên, sau đó thổi ra bằng miệng giống như huýt sáo, hạ tay xuống. Bài tập này làm từ 10 - 20 cái/lần tập, 2 - 3 lần/đợt tập, 2 - 3 đợt/ngày.

Tư thế nằm ngửa:

Tư thế ngồi:

Thở kết hợp vận động tay

Tư thế nằm nghiêng:

Thở kết hợp vận động chân

Tư thế: nằm ngửa thả lỏng 2 tay và 2 chân.

Bắt đầu: hít vào bằng mũi co chân trái lên, sau đó thở ra bằng miệng hạ chân xuống. Sau đó đổi qua chân bên phải làm tương tự. Bài tập này làm từ 10 -20 cái/lần tập, 2 - 3 lần/đợt tập, 2 - 3 đợt/ngày.

Tập thở với dụng cụ

Tư thế: nằm ngửa hoặc ngồi.

Ø Bắt đầu: ngậm hoàn toàn đầu ống vào miệng (như hình vẽ) hút vào 1 hơi thật dài và chậm, cố gắng giữ hơi thở càng lâu càng tốt, sau đó thở ra bình thường.

Thực hiện 5 - 6 hơi thở/lần.

2 - 3 lần/đợt tập.

2 - 3 đợt tập/ngày.

Tập thở phối hợp với bước đi

Đi bộ kết hợp với nhịp thở: 1 - 3 hoặc 2 - 4 (1 bước hít vào 3 bước thở ra, hoặc 2 bước hít vào 4 bước thở ra)

Kỹ thuật thông sự tắc nghẽn

Sự hắt hơi.

Là phản xạ bảo vệ.

Hít thật sâu sau đó đóng nắp thanh môn, mở thanh môn, thở ra nhanh bằng mũi và miệng.

Sự ho.

Là phản xạ bảo vệ đường thở bên dưới.

Hít thật sâu, đóng nắp thanh môn, mở nắp thanh môn, thở ra lưu lượng nhanh qua miệng.

Dẫn lưu tư thế.

BS. PHAN NGUYỄN THỊ LOAN

Tập thở đúng cách giúp loại bỏ độc tố

Khi chúng ta thở đúng cách, hơi thở sẽ làm trong sạch cơ thể bạn.

Khi thở ra, nín thở đồng nghĩa với việc đưa các độc tố ra ngoài cơ thể và trong cơ thể bạn có một khoảng trống. Độc tố N2, CO2 tích tụ ở tim, do đó, khi bạn hít vào và nín thở, khí độc trong người hoà trộn vào hơi thở, sau đó máu thải khí độc và đẩy chúng ra ngoài qua hơi thở.

Tập thở 

là phương pháp đơn giản thuận tiện, có thể tập mọi lúc mọi nơi, tập thở ngay cả khi đi bộ vừa đỡ mệt, vừa có tâm trạng sảng khoái.

 Phương pháp Tập thở rất đơn giản

 bạn chỉ việc kết hợp giữa bước chân và nhịp thở, tức là khi bước một bước lên thì thở ra; bước tiếp sau đó thì hít vào. Cùng với nhịp bước chân, lặp đi lặp lại “thở ra, hít vào - hít vào, thở ra”. Nếu mỗi ngày bạn tập luyện từ 20 - 30 phút thì sau 2 - 3 tháng, lượng serotonin - một chất được não sản xuất ra quyết định tâm trạng và khả năng tập trung của con người sẽ tăng lên rất nhiều khiến bạn không cảm thấy mệt mỏi, khả năng tập trung cao, tính cách vững vàng.

Phép lấy hơi thở, thở bằng bụng.

Một số phương pháp thở bụng

Muốn tập thở, trước hết phải tập động tác cơ bản là: thóp bụng thở vào - phình bụng thở ra. Lúc cơ hoành hạ xuống, các nội tạng trong bụng bị dồn xuống, bụng phình lên, lúc ấy không khí bị hút vào vì vậy có động tác “phình bụng thở vào”. Lúc cơ hoành nâng lên, không khí bị đẩy ra, các nội tạng trong bụng bị kéo theo, bụng thóp lại, vì vậy có động tác “thóp bụng thở ra”.

Bình thường cho không khí qua mũi, nhưng nếu cần lấy hơi lại rất nhanh như trong lúc bơi lội, lúc trèo cầu thang thật nhanh hoặc sau một vận động mạnh thì cho không khí qua miệng. Lúc mới tập cho không khí qua miệng lúc thở ra, qua mũi lúc thở vào. Tập quen rồi cho không khí qua mũi lúc thở vào cũng như lúc thở ra.

Trình tự tập thở

Ngồi trên ghế, tay thả lỏng, không nhúc nhích hai vai, nghĩ rằng mình đang cầm một bát cháo nóng, thổi nhè nhẹ qua miệng làm cho cháo nguội dần, thổi rất chậm, thóp bụng để thổi ra. Khi bụng thóp hết, ngừng thổi cho bụng phình trở lại nhẹ nhàng để thở vào. Bụng phình lên hết, ngưng một tí rồi thở ra, làm 4 - 5 lần như vậy rồi nghỉ.

1- Động tác thóp bụng, phình bụng làm quen rồi, không cần cho không khí qua miệng nữa. Sau đó chỉ cho qua mũi, ra vào đều qua mũi.
2- Tập thở như vậy trong các tư thế: nằm ngửa (2 chân gấp), nằm sấp, nằm nghiêng một bên, bò bốn chân, quỳ gấp lưng đứng thõng tay phía trước...
3- Cho thóp bụng vào, phình ra thật nhanh.
4- Thóp bụng đến cùng, xong dùng các cơ sườn kéo lồng ngực lên nhưng không cho không khí vào phổi, bụng sẽ thóp đến mức tối đa.
5- Nhờ một người lấy nắm tay, ấn mạnh vào bụng, đồng thời giữ hơi mạnh, không cho người kia ấn sâu vào bụng, như vậy là tập thở nén.
6- Co rút cơ bụng bên phải rồi bên trái, thành một động tác xoắn bụng.

Duy trì nhịp nín thở khi hít vào và thở ra bằng nhau như cách “thở bụng bốn thì” của các nhà dưỡng sinh, khí công và yoga được xem là phương pháp tốt nhất.

BS. Đỗ Minh Hiền